Bələdiyyələr birləşdirildi – İki ildə dəyişən nələr oldu?
Azərbaycanda bələdiyyələrin birləşdirilməsindən iki il keçdi. 2024-cü ilin aprelində Azərbaycanda bələdiyyələr birləşdirildi və sayları azaldıldı.
Musavat.com xəbər verir ki, bələdiyyələrin sonuncu- 3-cü dəfə birləşdirilməsi 16 aprel 2024-cü ildə “Bələdiyyələrin birgə fəaliyyəti, birləşməsi, ayrılması və ləğv edilməsi haqqında və Bələdiyyələrin statusu haqqında” qanunlara edilmiş dəyişikliklər əsasında həyata keçirilib. Əgər ilk iki birləşmə təşəbbüsləri formal olaraq könüllü hesab olunurdusa, 2024-cü ildə edilmiş dəyişiklik hökumətə bələdiyyələri məcburi birləşdirmək səlahiyyəti verdi. Bu səlahiyyət çərçivəsində əhalisinin sayı 3000 nəfərdən və ya ev təsərrüfatlarının sayı 1000 vahiddən az olan bələdiyyələr digər bələdiyyələrlə birləşdirildi. Bununla da bələdiyyələrin sayı 685-ə qədər azaldıldı. Azalma daha çox kənd, qismən də qəsəbə bələdiyyələrini əhatə etdi. Birləşmə nəticəsində qəsəbə bələdiyyələrinin sayı 149-dan 99-a, kənd bələdiyyələrinin sayı 1383-dən 512-yə düşdü. Şəhər bələdiyyələri isə 74 olmaqla sabit qaldı.
Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanda 1999-cu ildə ilk dəfə bələdiyyələr formalaşdırılarkən 2757 bələdiyyə mövcud olub. İndiyə qədər keçən müddətdə üç dəfə bələdiyyələrin birləşdirilməsi həyata keçirilib. Nəticədə bələdiyyələrin sayı 685-ə enib.
2024-cü ilin aprelində Azərbaycanda bələdiyyələrin birləşdirilməsi qərarı yerli özünüidarənin optimallaşdırılması məqsədi daşıyırdı. İki il keçdikdən sonra bu addımın nəticələrini qiymətləndirərkən həm müsbət tendensiyaları, həm də davam edən struktur problemləri birlikdə nəzərdən keçirmək lazımdır. Bələdiyyələrin sayının azaldılması ilə əsas hədəflər xırda və maliyyə baxımından zəif bələdiyyələri birləşdirmək, idarəetmə xərclərini azaltmaq, daha böyük və resurslu bələdiyyələr yaratmaq, yerli səviyyədə qərarverməni gücləndirmək idi. Bu model bir çox Avropa ölkəsində də tətbiq olunub və müəyyən hallarda effektiv nəticə verib.
Bəs, Azərbaycanda da effekti oldumu?
Musavat.com-un araşdırmasına və ekspert rəylərinə görə, birləşmədən bütün bələdiyyələr eyni dərəcədə fayda görməyib. İri şəhər və şəhərətrafı ərazilərdə nəticə nisbətən müsbətdir, ucqar bölgələrdə dəyişiklik daha zəif hiss olunur. Birləşmədən sonra bəzi bələdiyyələr daha geniş vergi bazasına çıxış əldə edib, torpaq və əmlak idarəçiliyində nisbətən sistemli yanaşma formalaşdırıb. Bu, xüsusilə əvvəl çox kiçik olan bələdiyyələr üçün müəyyən irəliləyiş sayılır. Daha iri bələdiyyələr infrastruktur, yol, işıqlandırma, kommunal xidmətlər layihələrini daha rahat planlaşdıra bilir, donor və dövlət proqramlarına çıxış baxımından imkanlar əldə edir.
Ekspertlərinə qənaətincə birləşmə bəzi hallarda daha ixtisaslı kadrların cəlb olunmasına, idarəetmədə texniki bacarıqların artmasına şərait yaradıb. Amma əsas problemlər qalır. Maliyyə müstəqilliyi hələ də zəifdir, bələdiyyələrin əsas problemi dəyişməyib, öz gəlir mənbələri məhduddur, mərkəzi büdcədən asılılıq yüksəkdir. Bu isə onların real təsir imkanlarını məhdudlaşdırır. Səlahiyyətlərinin geniş olmaması da problemlərədn biridir. Bələdiyyələrə aid olmalı olan bir çox funksiyalar yerli icra hakimiyyətlərində qalır.
Ekspertlər hesab edir ki, bələdiyyələrin güclənməsi üçün təkcə sayın azaldılması kifayət deyil. Maliyyə müstəqilliyinin artırılması, yerli vergi və rüsumların genişləndirilməsi, icra hakimiyyəti ilə səlahiyyət bölgüsünün yenidən qurulması, bələdiyyələrə real icra funksiyalarının verilməsi bələdiyyələrdən gözləntilərin xeyli dərəcədə doğrulmasına gətirib çıxarar.
Etibar Seyidağa,
Musavat.com